Czym jest rodzina? Według definicji jest to „grupa osób powiązanych ze sobą poprzez pokrewieństwo lub powinowactwo”, ale kiedy ktoś zada to pytanie, co pierwsze przyjdzie nam na myśl? Człowiek w rodzinie szuka miłości, wsparcia, bezpieczeństwa, szacunku czy akceptacji. Ale nie zawsze jest mu dane to dostać. Nie zawsze rodzina oznacza zdrowe relacje, spokój, dom pełen ciepła i dobra. Nie zawsze dziecko wraca ze szkoły do domu szczęśliwe, że znów tam jest. Nie zawsze może czuć się bezpiecznie i nie zawsze zostanie zaopiekowane.
Dla tych dzieci, które nie znajdą miłości u biologicznych rodziców jest szansa na odnalezienie jej w pieczy zastępczej. W Polsce istnieje jej kilka form. Forma instytucjonalna – czyli placówki socjalizacyjne, popularnie zwane domami dziecka i placówki opiekuńczo-wychowawcze typu rodzinnego oraz rodzinna piecza zastępcza czyli rodzinne domy dziecka, rodziny zastępcze zawodowe oraz niezawodowe i rodziny zastępcze spokrewnione.
Moja mama jest dyrektorem Rodzinnego Domu Dziecka od dwudziestu pięciu lat. Przyjęła do siebie ponad pięćdziesiątkę dzieci, większość z nich została u niej na lata, część z nich nawet na zawsze bo mimo, że usamodzielnili się dawno temu nadal wracają w niedzielę na obiad wraz ze swoimi dziećmi. Mama zawsze chciała mieć dużą rodzinę. Jako nastolatka trudno było jej przyjąć, że nie wszystkie dzieci mają swoich rodziców. Marzyła o tym, że pewnego dnia zasiądzie do wigilijnego stołu przy którym będzie mnóstwo szczęśliwych twarzy i cudownych prezentów pod choinką. Chodziła z koleżanką do Domu Małego Dziecka oddając dzieciom swoje słodycze, a były to czasy kiedy słodycze nie leżały sobie ot tak, na półkach w każdym sklepie. Dorosła, ułożyła sobie życie, wyszła za mąż i urodziła dwójkę chłopców. Była nauczycielką i uwielbiała to, ale będąc szczęśliwą mamą wciąż pamiętała o tych samotnych dzieciach, które tak szczęśliwe jak ona w swoich rodzinach nie były. Kiedy pojawiła się możliwość zostawiła to wszystko: pracę, dom, rodzinę i znajomych. Wyjechała z Kielc razem z moim tatą i braćmi, aby podzielić się swoją miłością i rodziną z dziećmi, które tego potrzebowały.
Mama miała małe wyobrażenie tego jak wygląda bycie rodzicem zastępczym. Wydawało się, że wystarczy dzieci tylko pokochać, dać im dach nad głową, a wszystkie ich troski i smutki zostaną pokonane. Już pierwsza czwórka przyjętych dzieci pokazała jak z wielkim wyzwaniem będą musieli się zmierzyć. Mając dwóch chłopców w wieku czterech i trzech lat, nie byli przygotowani, że będą musieli uczyć podstawowych zasad higieny chłopca czternastoletniego. Dzieci przyszły z bardzo dużego Domu Dziecka, gdzie było stu pięćdziesięcioro wychowanków i nie nauczone były zupełnie niczego. Ani zasad, ani kultury, ani empatii. Z dnia na dzień stała się mamą sześciorga dzieci z czego czworo było mocno zaburzone i trzeba było traktować ich jak maluchy, a byli już nastolatkami. Do domu przyszły pod koniec listopada, a na nogach miały rozwalone trampki i to było jedyne ich obuwie. Trzeba było uczyć je jak zachowywać się przy stole, trzynastolatkę uczyć czytać, jeździć po lekarzach i diagnozować choroby, bo przyjmując dzieci z Domu Dziecka powiedziane było, że są zdrowe a okazało się, że trójka z nich miała FAS (alkoholowy zespół płodowy), o którym wtedy w Polsce mało się wiedziało.
Było im ciężko i nie raz zastanawiali się, czy podołają temu zadaniu, ale ponieważ są bardzo odpowiedzialni i pokochali te dzieciaki zaczęli je traktować jak swoje. Marzyła, że po prostu będzie mamą wielodzietnej rodziny, ale okazało się, że w Polsce dzieci będące w pieczy zastępczej nie są sierotami. Są to tak zwane sieroty społeczne, czyli ich rodzice żyją, ale nie sprawują w odpowiedni sposób opieki nad dziećmi i decyzją Sądu Rodzinnego trafiają do pieczy zastępczej. Czyli kolejną trudnością z jaką musiała się zmierzyć był fakt, że dzieci mają biologicznych rodziców, za którymi tęsknią, idealizują ich, usprawiedliwiają i często marzą o powrocie do domu. Dlatego oprócz opieki nad dziećmi musiała nauczyć się także współpracy z ich rodzicami. Taka współpraca często jest bardzo trudna. Z pięćdziesięciorga dzieci, które były pod jej opieką dziewięcioro po pewnym czasie trafiło z powrotem do biologicznych rodziców, z czego tylko jeden powrót można uznać w pełni za udany. Rodzice często deklarują chęć poprawy swojego życia i szybkiego powrotu dzieci do rodziny, obiecują dzieciom, że wszystko będzie dobrze, że pójdą na terapię, do pracy i że znów będą rodziną.
Ustawa o wspieraniu i systemie pieczy zastępczej mówi o osiemnastu miesiącach na uregulowanie sytuacji prawnej i podjęciu decyzji o dalszych losach dziecka. W praktyce wygląda to tak, że wiele sądów daje rodzicom szanse zbyt wiele razy i dzieci przebywają w pieczy z nieuregulowaną sytuacją znacznie dłużej. Ma to ogromne znaczenie szczególnie w przypadku małych dzieci, ponieważ tylko dzieci, co do których rodzice są pozbawieni władzy rodzicielskiej mogą trafić do adopcji. Przedłużające się sprawy w sądzie i dawanie kolejnych szans rodzicom biologicznym wielu maluchom zamyka możliwość szczęśliwego odnalezienia kochających rodziców adopcyjnych. W naszym domu adopcji mieliśmy trzy. Niestety było to dla całej naszej rodziny bardzo trudne doświadczenie, ponieważ dzieci przebywały u nas długo i zdążyliśmy się z nimi zżyć i pokochać jak członków rodziny.
Zawsze kiedy przychodzi nowe dziecko cały dom przygotowuje się na jego przyjście, jest w oczekiwaniu. Potem jest czas kiedy powolutku nowa osóbka przyzwyczaja się do nowego życia, bo trzeba pamiętać o tym, że dla dziecka to jest ogromne przeżycie i trauma. Pomimo, iż często zabierane jest z miejsca gdzie absolutnie nie powinno być, dla niego jest to miejsce, które zna, w którym się wychowywał. Nagle trafia do miejsca zupełnie obcego, do obcych ludzi i nawet pięknie zaścielone łóżeczko z kolorową pościelą jest obce, bo zdarzały się przypadki, kiedy dzieci wolały spać w kącie na starych szmatach. Na początku nigdy nie wiemy na jak długo dziecko z nami zostanie. Czy ma szansę na wrócenie do rodziny, czy na pójście do adopcji czy też zostanie u nas na dłużej – tego nie wiemy. Trzeba być gotowym na każdą z tych opcji. Mama musiała się nauczyć roli, gdzie bycie mamą zastępczą jest tylko na jakiś czas i nie wie jak długo on potrwa.
Ale nie można w tym wszystkim zapominać o tych jasnych jak słońce i uśmiech dziecka momentach. O wspólnych wyjazdach i wakacjach, o przygotowywaniu posiłków, a sobotnich porządkach i wyścigach kto pierwszy skończy sprzątać swój pokój. O wieczorkach filmowych i graniu w planszówki. O kołysaniu maluchów do snu i wspólnym śpiewaniu kołysanek. O letnich ogniskach i zimowych wyścigach na sankach. O Świętach Bożego Narodzenia, kiedy mama może spojrzeć jak jej marzenia ziściły się w rzeczywistość kiedy przed sobą ma czterdzieści uśmiechniętych twarzy wokół długiego stołu przechodzącego z salonu aż do kuchni. O buziakach, laurkach, kwiatkach zerwanych nielegalnie przez płot od sąsiada przyniesionych w marnie ułożonym, ale nadal pięknym bukiecie. O cudownych i słodkich jak miód słowach „kocham cię, ciociu” słyszanych po każdym wybryku małych urwisów. Są takie chwile, które dają siłę, żeby to wszystko przetrwać. Jedną z takich chwil była ta, kiedy jedna z przyjętych dziewczyn w wieku dwudziestu trzech lat, kiedy sama została mamą przyszła do moich rodziców i płacząc poprosiła ich o to, żeby mogła mówić do nich „mamo” i „tato”. Przeprosiła za to, że była bardzo trudną nastolatką, za wszystkie okropne rzeczy, które o nich mówiła, za ucieczki z domu. Podziękowała za to, że pomimo tego wszystkiego nigdy jej nie zostawili i mogła na nich liczyć w każdej sytuacji. Dzięki takim sytuacjom moja mama się nie poddaje i wie, że zawsze warto próbować i walczyć.
Nigdy nie żałowała swojej decyzji, pomimo wielu nieprzespanych nocy i bezradności, która jest najtrudniejszym uczuciem, bo spróbowało się wszystkiego, aby pomóc dziecku, a to wciąż nie wystarcza. Nawet kiedy znowu przyszło zwątpienie, ale tym razem dużo większe bo nagle została z tym wszystkim sama, musiała po raz kolejny podjąć decyzję czy chce pozostać z dziećmi. I po raz kolejny, nie mogła zdecydować inaczej. W październiku świętowała ćwierćwiecze swojej niezwykłej pracy.




